معیار امنیت و رفاه در قرآن: تحلیل تعاملی و راهکارهای تحقق جامعه مطلوب (مطالعه موردی: آیات 126سوره بقره و 112سوره نحل)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی, دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
امنیت و رفاه به عنوان دو محور اساسی حیات اجتماعی همواره در آموزه‌های قرآنی مورد تأکید بوده‌اند. ضرورت انجام این تحقیق ناشی از رسیدن به درک عمیق تعامل این دو مفهوم و معیارهای قرآنی آن است. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی و و از طریق تحلیل محتوای آیات قرآن گردآوری شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر قرآن، امنیت به عنوان بستر ضروری برای تحقق رفاه عمل می‌کند و این دو در رابطه‌ای دوسویه و تقویت‌کننده قرار دارند. از سویی، امنیت زمینه‌ساز رشد رفاه است و از سوی دیگر، رفاه مبتنی بر معیارهای قرآن، توانایی جامعه را در حفظ امنیت پایدار افزایش می‌دهد. قرآن کریم، بهره‌مندی مثبت از نعمات مادی را مشروط به ایمان(أعراف: 96)، عمل صالح(نور: 55)، برقراری امنیت(بقره: 126) و پایداری(جن: 16) می‌داند و فقدان این شرایط را عامل انحراف و استکبار معرفی می‌کند. نتیجه‌ پژوهش حاکی از آن است که تحقق جامعه مطلوب، نیازمند توجه همزمان و متوازن به هر دو مؤلفة امنیت و رفاه در چارچوب آموزه‌های قرآنی است. این مطالعه با ارائه الگویی مبتنی بر معیارهای قرآنی، می‌تواند الهام‌بخش برنامه‌های مؤثر برای بهبود وضعیت اجتماعی و اقتصادی در جوامع مسلمان باشد.

کلیدواژه‌ها


- قرآن کریم، ترجمه مکارم شیرازی،(1390)، قم، پژواک اندیشه.
- ابن منظور، محمدبن‌مکرم، (1414)، لسان العرب، بیروت، صدرا.
- _____________ ، (1372)، تفسیر مجمع البیان، چاپ سوم، تهران، ناصر خسرو.
- ابراهیمی، مهدی، (1393)، «نگاهی به پژوهش‌های رفاه اجتماعی در ایران( با تمرکز بر مقالات علمی-پژوهشی در دوره زمانی 83-1393)»، فصلنامه تأمین اجتماعی، سال سیزدهم، شماره 46، 5-37.
- ابن بابویه، محمدبن‌علی(1362)، الخصال، مصحح علی اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین.
- اخوان کاظمی، بهرام، (138۶)، امنیت در نظام سیاسی اسلام، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- أزهری، ابومنصور محمدبن‌محمد، (2001)، التهذیب اللغه، محقق محمد عوض مرعب، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- اشتراس، لئو، (1373)، فلسفه سیاسی چیست؟، ترجمه فرهنگ رجایی، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
- اکبری، محمود، (1397)، درآمدی بر کیفیت زندگی در برنامه ریزی شهری، دانشگاه یاسوج.
- الفائق، (1441)، لجنه الفقه المعاصر، قم، حوزه علمیه قم.
- انوری، حسن، ( 1382 )، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، سخن.
- آراسته خو، محمد، (1374)، تأمین و رفاه اجتماعی، تهران، دانشگاه پیام نور.
- آشوری، داریوش، (1389)، دانشنامه سیاسی، تهران، مروارید.
- بحرانی، هاشم، (بی‌تا)، البرهان فی التفسیر القرآن، قم، موسسه البعثه.
- بخشی نهاوندی، محمدعلی، (1392)، هویت و امنیت ملی در اسلام، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- حرانی، ابن شعبه، (137۶)، تحف العقول، قم، آل علی.
- حسینی زبیدی، محمد مرتضی، (1414)، تاج العروس من جواهر القاموس، محقق علی هلالی و علی سیری،بیروت، دارالفکر.
- خامنه‌ای، علی، (1398)، بیان قرآن، تهران، انتشارات انقلاب اسلامی.
- دایره المعارف قرآن (1383 )، مرکز فرهنگ و معارف قرآن، قم، بوستان کتاب .
- راغب اصفهانی ، حسین‌بن‌محمد، ( 1388 )، المفردات فی غریب القرآن، قم، مرتضوی.
- رشیدی، علی، (1379)، «نقش تحولات اقتصادی بر متغیرهای فرهنگی اجتماعی و سیاسی»، اطلاعات سیاسی اقتصادی، شماره‌های 181-182
- سبحانی‌فر، محمد جواد و همکاران، (1391)، اندیشه‌های دفاعی فرمانده معظم کل قوا با نگرشی بر مکتب دفاعی اسلام، (بی‌تا)، تهران، انتشارات دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع).
- صاحب‌بن‌عباد، اسماعیل‌بن‌عباد، (1414)، المحیط فی اللغه، محقق محمد حسن آل یاسین، عالم الکتاب، بیروت.
- طباطبایی، (۱۳۹۳)، المیزان فی تفسیر القرآن، چ سوم بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات.
- طبرسی، فضل‌بن‌حسن، (1340)، ترجمه تفسیر مجمع البیان، مترجم احمد بهشتی، تهران، فراهانی.
- طبری، محمد بن جریر، (1412)، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفة.
- طریحی، فخرالدین محمد، (1375)، مجمع البحرین، محقق احمد حسینی اشکوری، تهران، مرتضوی.
- طوسی، محمدبنحسن، (بی‌تا )، التبیان فی تفسیر القرآن، مصحح احمد حبیب عاملی، بیروت، دار التراث العربی.
- غرایاق زندی، داوود، (1389)، «مفهوم امنیت ایمانی در قرآن کریم»، فصلنامه مطالعات راهبردی، تهران، سال سیزدهم، شماره 13.
- فخر رازی، محمدبن‌عمر، (1420)، التفسیر الکبیر(مفاتیح الغیب)، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
- فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، (1409)، کتاب العین، چاپ اول، قم، هجرت.
- قرشی بنابی، علی‌اکبر، (1371)، قاموس القرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- کامکار مهدیس. (۱۳۸۲)، «سیاست اجتماعی چیست؟»، نشریه رفاه اجتماعی، شماره ۱۰ دانشکده علوم بهزیستی و توانبخشی.
- لطفی مرزناکی، رحمان، (1394)، دفاع هوشمند در اندیشه امام خامنه‌ای (مد ظله العالی)، تهران، آوای سبحان.
- لیثی واسطی، علی‌بن‌محمد، (137۶)، عیون الحکم، بیرجندی، حسین، قم، موسسه علمی فرهنگی دارالحدیث.
- محمدی ری شهری، محمد، (1384)، میزان الحکمه، بی جا، دارالحدیث.
- مدرسی، سید محمدتقی، (1377)، تفسیر هدایت، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.
- مطهری، مرتضی، (1397)، مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلام، تهران،صدرا.
- مکارم شیرازی، ناصر، (1371)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیه.
- مکارم شیرازی، ناصر، (1380)، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
- مؤذنی، احمد و علیزاده اقدم، محمدباقر، (1391)، «بررسی کیفیت زندگی شهری مدلی برای سنجش و رتبه بندی استان‌های ایران با استفاده از تحلیل خوشه‌ای»، مجله جامعه‌شناسی ایران، شماره 3، 149-174.
- میل جان استوارت، (۱۳۸۸)، فایده گرایی، ترجمه و تعلیق مرتضى مردیها، تهران، نشر نی.
- ویلیام کولب و جولیوس گولد، (1392)، فرهنگ علوم اجتماعی، مترجم باقر پرهام، تهران، مازیار.
- یزدانی، فرشید، (۱۳۸۲)، «مفاهیم بنیادی در مباحث رفاه اجتماعی سیاست اجتماعی حمایت اجتماعی، رفاه و تأمین اجتماعی»، فصلنامه رفاه اجتماعی ویژه سیاست اجتماعی.