تحلیل استنادات قرآنی و روایی ولایت تکوینی اهل بیت(ع) در زیارت جامعه «در حوزه مربوط به انسان»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد خوی، دانشگاه آزاد اسلامی، خوی، ایران (نویسنده مسئول)
2 دانشجوی دکتری رشته علوم و معارف نهج البلاغه، واحد تهران جنوب، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
 زیارت جامعه کبیره، به عنوان متنی منسوب به امام هادی(ع)، حاوی مضامین عمیقی درباره جایگاه تکوینی اهل بیت(ع) در نظام هستی است. با توجّه به ضرورت انطباق سخنان اهل بیت(ع) با قرآن کریم و روایات معصومین(ع)، این پژوهش به بررسی میزان همخوانی فقرات زیارت نامه در باب ولایت تکوینی‌اهل‌بیت(ع) - با محوریت حوزه مربوط به انسان- با آیات قرآن و روایات پرداخته است. محورهای کلیدی مورد تحلیل عبارتند از: شهادت آن بزرگواران در دنیا و آخرت بر اعمال انسان ها، ولایت و سرپرستی، وساطت در گشایش هموم و برطرف شدن بدحالیها درجنبه‌های معنوی و هدایتگری اهل‌بیت(ع) و راهنمایی آنان به راه مستقیم، حجت خدا بودن آنان بر مخلوقات در جنبه‌های مادّی و دنیوی و نیز مباحث مربوط به عزّتمند شدن انسان‌ها، رستگاری و فلاح آنان در سایه تبعیت از ولایت ایشان. روش تحقیق این مطالعه، توصیفی- نقلی و مبتنی بر تحلیل متون دینی است.

کلیدواژه‌ها


1- قرآن کریم.
2- نهج البلاغه.
3- آلوسی، محمود بن عبدالله، (1415ق)، روح المعانی، بیروت: دارالکتب العلمیه.
4- ابن ابی الحدید، عبدالحمید،(1404ق)، شرح نهج البلاغه، قم: کتابخانه‌آیت‌الله مرعشی نجفی.
5- ابن اثیر، مبارک، (1367ش)، النهایه، قم: مطبوعاتی اسماعیلیان.
6- ابن بابویه، محمد بن علی، (1403ق)، معانی الأخبار، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
7- ابن بابویه، محمد بن علی، (1378ش)،عیون اخبار الرضا(ع)، تهران: نشر جهان.
8- ابن عاشور، محمدطاهر، (1420ق)، التحریر و التنویر، بیروت: تاریخ العربی.
9- ابن عجیبه، احمد، (1419ق)، البحر المدید، قاهره: حسن عبّاس زکی.
10- ابن فارس، احمد، (1404ق)، مقاییس اللغة، قم: مکتب الأعلام الاسلامی.
11- ابن مردویه، احمد بن موسی، (1424ق)، مناقب قم: دارالحدیث.
12- ابن منظور، محمد بن مکرم، (1414ق)، لسان العرب، بیروت: دارالفکر و دار صادر.
13- استرآبادی، علی، (1409ق)، تأویل آیات الظاهره، قم: نشر اسلامی.
14- -اصفهانی، راغب، (1369ش)، مفردات، ترجمه غلامرضا خسروی، تهران: مرتضوی.
15- بحرانی، هاشم بن سلیمان، (1415ق)، البرهان، قم: بعثت.
16- بحرینی، سید مصطفی، (1382)، جامعه در حرم، تهران: منیر.
17- جوادی آملی، عبدالله، (1390)، ادب فنای مقربان، قم: اسراء.
18- حائری تهرانی، علی، (1338)، مقتنیات الدّرر، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
19- حسن بن علی(ع)، امام یازدهم، (1409ق)، تفسیر عسگری، قم: مدرسه امام مهدی(عج).
20- حقی برسون، اسماعیل، (بی‌تا)، روح البیان، بیروت: دارالفکر.
21- حلّی، حسن بن سلیمان، (1421ق)، مختصر البصائر، قم: نشراسلامی.
22- حویزی، عبدعلی، (1415ق)، نور الثقلین، قم: اسماعیلیان.
23- زمردیان، احمد، (1374)، مقام ولایت در شرح زیارت جامعه کبیره، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
24- شبّر، سیّد عبدالله، (1410ق)، تفسیر القرآن الکریم، قم: دارالهجرة.
25- شیخ مفید، محمّد بن محمّد، (بی‌تا)، الارشاد، ترجمه رسولی محلاتی، تهران: اسلامی.
26- -صفار، محمد بن حسن، (1404ق)، بصائر الدرجات، قم: کتابخانه آیت الله مرعشی.
27- طباطبایی، سیّد محمّدحسین، (1374)، المیزان، ترجمه محمّدباقر موسوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
28- طبرسی، فضل بن حسن، (1372)، مجمع البیان، تهران: ناصرخسرو.
29- طوسی، محمّد بن حسن، (1398)، امالی، ترجمه صادق حسن زاده، قم: ا اندیشه هادی.
30- _____________ ، (1411ق)، مصباح المتهجد، بیروت: مؤسسه فقه الشیعه.
31- علی بن الحسین(ع)، امام چهارم، (1376)، صحیفه سجادیه، تهران: الهادی.
32- __________، امام چهارم، (1385)، صحیفه سجادیه، ترجمه محمّدتقی خلجی، قم: قلم نو.
33- عیاشی، محمّد بن مسعود، (1380)، تفسیر عیاشی، تهران: امکتبه العلمیة الاسلامیه.
34- فخر رازی، محمّد بن عمر، (1420ق)، تفسیر کبیر، بیروت: ادار احیاء التراث العربی.
35- فیض کاشانی، ملا محسن، (1415ق)، صافی، تهران: مکتبه الصدر.
36- فیومی، احمد بن محمّد، (1414ق)، المصباح المنیر، قم: دارالهجره.
37- قرائتی، محسن، (1388ش)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درسهایی از قرآن.
38- قمی، شیخ عبّاس، (1385ش)، مفاتیح الجنان، ترجمه مهدی الهی قمشه‌‌ای، تهران: اسطوره.
39- قمی، علی بن ابراهیم، (1363)، تفسیر قمی، قم: دارالکتاب.
40- قمی مشهدی، محمّد، (1368)،کنز الدقائق، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
41- کاشانی، فتح الله، (بی‌تا)، منهج الصادقین، تهران: کتاب فروشی اسلامی.
42- -کلینی، محمّد بن یعقوب(1429ق)، الکافی، قم: دارالحدیث.
43- -کلینی، محمّد بن یعقوب، (1364)،الروضة من الکافی، ترجمه رسولی محلاتی، تصحیح علی‌اکبر غفاری، تهران: علمیه اسلامیه.
44- مجلسی، محمّدباقر، (بی‌تا)، بحار الأنوار، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
45- مجلسی، محمد‌تقی، (1406ق)، روضة‌المتقین، قم: بنیاد فرهنگ اسلامی کوشانپور.
46- محمّدی ری شهری، محمّد، (1390)، شرح زیارت جامعه کبیره، قم: دارالحدیث
47- مصطفوی، حسن، (1368ش)، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
48- معلوف، لویس، (1367)، المنجد، تهران: معراج.
49- معین، محمّد، (1386)، فرهنگ معین، تهران: زرّین.
50- مکارم شیرازی، ناصر، (1371)، نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیة.
51- نقوی، سیّد محمّدتقی، (1378)، شرح زیارت جامعه کبیره، تهران: صادق.
52- نهاوندی، محمّد، (1386)، نفحات الرّحمان ، قم: بعثت