پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

نقش و تاثیر توحید در حکمرانی

نویسندگان
محمد ارشادی فارسانی 1
عباس ایزدپناه 2
1 عضوهیئت علمی دانشگاه قم، ایران
2 2- دانشجوی دکتری کلام اسلامی، قم، ایران
10.22034/rjcis.2025.14555.1098
چکیده
در این مقاله، به بررسی نقش و جایگاه توحید در حکومت و حکمرانی پرداخته شده است. توحید، به معنای اعتقاد به یکتایی خداوند و نفی هرگونه شریک و همتایی برای او، یکی از اصول بنیادین اسلام است. این اصل، تأثیرات عمیقی بر همه ابعاد زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان دارد؛ از جمله بر حکومت و حکمرانی که به موارد زیر اشاره شده: حاکمیت خداوند بر جامعه: در حکومت اسلامی، خداوند، تنها حاکم و صاحب اختیار جامعه است و هیچ کس دیگری حق ندارد در عرض او حکومت کند؛ عدالت در حکمرانی: عدالت یکی از اصول اساسی حکومت اسلامی است و در حکومتی که بر اساس توحید استوار است، همه مردم، بدون تبعیض، از حقوق برخوردارند؛ برابری در حکمرانی: در حکومت بر اساس توحید، همه مردم، فارغ از نژاد، قومیت، جنسیت و مذهب، از حقوق مساوی برخوردارند؛ مشارکت مردم در حکمرانی: در حکومت اسلامی توحیدی، مردم، صاحبان اصلی حکومت هستند و حق دارند در تعیین سرنوشت خود مشارکت کنند. توحید در حکمرانی، به دو نوع تقسیم می‌شود: توحید ربوبی: اعتقاد به یکتایی خداوند در خلقت، تدبیر و اداره جهان است. این نوع توحید، زمینه‌ساز حاکمیت الهی و تحقق عدالت و برابری است؛ توحید تشریعی: اعتقاد به یکتایی خداوند در وضع قوانین و مقررات است. این نوع توحید، موجب می‌شود قوانین و مقررات حاکم بر جامعه، مبتنی بر عدل و حکمت الهی باشد. در نهایت، نتیجه‌گیری می‌شود که توحید نه‌تنها زیربنای حکومت اسلامی است، بلکه موجب تحقق حکمرانی عادلانه، برابر و مشارکتی برای همه شهروندان می‌شود و مستلزم شایسته‌سالاری و رفع هرگونه رانت‌خواری است.
کلیدواژه‌ها
توحید، حکمرانی، حکومت اسلامی، عدالت، برابری، مشارکت مردم