پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

تحلیل و واکاوی اندیشه سیاسی آرمان شاهی ایران باستان در باب نسبت اخلاق و سیاست و بازتاب آن در سیاستنامه خواجه نظام الملک طوسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تاریخ ایران بعد از اسلام- دانشگاه شیراز- شیراز- ایران.
10.22034/rjcis.2026.14882.1128
چکیده
نسبت اخلاق و سیاست همواره از موضوعات مهمی است که ذهن بسیاری از اندیشمندان سیاسی را بخود معطوف داشته است. معتبرترین اثر در این چارچوب سیاست نامه خواجه نظام الملک طوسی در دوران تاریخ میانه ایران اسلامی می باشد. یکی از مسائل مطرح شده در سیاستنامه، جایگاه اندیشة آرمان شاهی و نقش اخلاق و سیاست در باب فرمانروایی و کشورداری است. چهار نظریه ای که در باب نسبت اخلاق و سیاست در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفته: نظریه جدایی اخلاق از سیاست، نظریه تبعیت اخلاق از سیاست، نظریه اخلاق دو سطحی و نظریه یگانگی اخلاق و سیاست می باشد. نتایج نوشتار حاضر نشان می دهد که در اندیشه آرمان شاهی حاکمیت بر اساس ارزش های اخلاقی بنا شده است تا بتواند به تحقق عدالت و نظم عمومی کمک کند. یعنی سیاست نمی توانست از اصول اخلاقی جدا باشد. بنابراین، وحدت اخلاق و سیاست در اندیشه ی آرمان شاهی وجود داشته است. سیاست نامه نیز از سویی، بازتابی از اندیشه های سیاسی آرمان شاهی در دوران ایران باستان و از سوی دیگر، با اندیشه های سیاسی اسلامی در هم آمیخته است. پس خواجه نظام الملک در زمینه اخلاق و سیاست، رفتاری دو سطحی داشت؛ وی در عین حال که شاه عادل دارای فرّه ایزدی ایران باستان را دوباره زنده می نماید، اما از دیگر سو، می توان به مصلحت گرایی سیاسی وی، برای حفظ نظم و امنیت موجود و جلوگیری از هرج و مرج در ایران دوران سلجوقی پی برد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 آبان 1405

  • تاریخ دریافت 17 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 12 آبان 1405
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1405