1
دانشجوی دکتری، رشته مدرسی معارف اسلامی (مبانی نظری اسلام)، دانشگاه قم، قم، ایران
2
عضو هیئت علمی گروه کلام و فلسفه دین، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، قم، ایران.
10.22034/rjcis.2026.15238.1176
چکیده
تقابل میان «اصالت آزادی فردی» در نظام لیبرال و «مسئولیت جمعی» در آموزه امر به معروف و نهی از منکر، یکی از چالش‌های بنیادین فکری در جوامع اسلامی معاصر است. نفوذ آموزه‌های لیبرالی، موجب تضعیف جایگاه این فریضه و تنزل آن به «فضولی و دخالت در امور دیگران» شده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و رویکرد کلام تطبیقی، مبانی کلامی امر به معروف را در مواجهه با اصول لیبرالیسم بازخوانی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد چالش اصلی نه در اصل ضرورت نظارت، بلکه در «مبنای معرفتی» آن است. لیبرالیسم با تکیه بر فردگرایی، سکولاریسم، آزادی مطلق، اومانیسم و عقل‌گرایی تجربی، هرگونه نظارت بیرونی را برنمی‌تابد؛ در حالی که اسلام با تکیه بر جمع‌گرایی، حیات طیبه، آزادی معنوی، کرامت دینی و عقل‌گرایی وحیانی، امر به معروف را سازوکاری عقلانی برای صیانت از مصالح عمومی و رشد فردی می‌داند. نتایج نشان می‌دهد امر به معروف نه تنها با آزادی حقیقی تلازم دارد، بلکه تنها راه انحصاری تحقق آن در مردم‌سالاری دینی است. همچنین هیچ جامعه‌ای، سنتی یا مدرن، بی‌نیاز از سازوکاری برای امر به معروف و نهی از منکر نیست و تفاوت تنها در ملاک تعیین مصادیق خوب و بد است. از دیگر سو، این فریضه از چنان پشتوانه عقلانی برخوردار است که حتی از منظری فردگرایانه نیز قابل توجیه است.
احمدی، احمد و دانشور نیلو، یوسف. (1405). تحلیل نسبتِ لیبرالیسم و امر به معروف و نهی از منکر از منظر مبانی کلامی (با تأکید بر چالش‌های جوامع اسلامی معاصر). (e116908). پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی، ()، e116908 https://doi.org/10.22034/rjcis.2026.15238.1176
MLA
احمدی، احمد، و دانشور نیلو، یوسف. "تحلیل نسبتِ لیبرالیسم و امر به معروف و نهی از منکر از منظر مبانی کلامی (با تأکید بر چالش‌های جوامع اسلامی معاصر)" .e116908 ، پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی، ، 1405، e116908. doi: 10.22034/rjcis.2026.15238.1176
HARVARD
احمدی، احمد، و دانشور نیلو، یوسف. (1405). 'تحلیل نسبتِ لیبرالیسم و امر به معروف و نهی از منکر از منظر مبانی کلامی (با تأکید بر چالش‌های جوامع اسلامی معاصر)'، پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی، (), e116908. doi: 10.22034/rjcis.2026.15238.1176
CHICAGO
احمدی، احمد و دانشور نیلو، یوسف، "تحلیل نسبتِ لیبرالیسم و امر به معروف و نهی از منکر از منظر مبانی کلامی (با تأکید بر چالش‌های جوامع اسلامی معاصر)." پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی، (1405): e116908, doi: 10.22034/rjcis.2026.15238.1176
VANCOUVER
احمدی احمد، دانشور نیلو یوسف. تحلیل نسبتِ لیبرالیسم و امر به معروف و نهی از منکر از منظر مبانی کلامی (با تأکید بر چالش‌های جوامع اسلامی معاصر). فرهنگ ومعارف دینی. 1405;():e116908. doi: 10.22034/rjcis.2026.15238.1176
