پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

تقابل دو نظام ارزشی در آیات ۶ تا ۹ سوره لقمان: لهو، کفر و عذاب در برابر ایمان، عمل صالح و نعمت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران
2 استادیار گروه معارف اسلامی. دانشکده علوم انسانی. دانشگاه بو علی سینا همدان، همدان، ایران
10.22034/rjcis.2026.15209.1169
چکیده
آیات ۶ تا ۹ سوره لقمان، ساختاری تقابلی را میان دو نظام ارزشیِ متفاوت ترسیم می‌کنند: نظامی که با انتخاب «لهو الحدیث» آغاز می‌شود و در مسیر اضلال از راه خدا، استهزای آیات، استکبار و ناشنوایی معنوی، به عذاب مهین می‌انجامد؛ و نظامی که بر ایمان و عمل صالح استوار است و فرجام آن در جنات النعیم، خلود و وعده حق الهی ظهور می‌یابد. مسئله اصلی پژوهش، تبیین منطق درونی این تقابل و تحلیل نسبت میان انتخاب فرهنگی، هدایت یا ضلالت، شیوه مواجهه با آیات الهی و فرجام انسان است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر داده‌های تفسیریِ منابع کلاسیک و معاصر انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که «لهو الحدیث» در این آیات، به هرگونه گفتار، روایت یا محتوایی محدود نمی‌شود، بلکه ناظر به محتوایی است که به سبب جهت‌گیری یا کارکرد خود، انسان را از حقیقت، راه خدا و مسئولیت اخلاقی دور می‌سازد. فعل «یَشتَری» نیز بر انتخاب و ترجیح آگاهانه چنین محتوایی دلالت دارد؛ ازاین‌رو، لهو الحدیث می‌تواند از سطح سرگرمی فردی فراتر رود و به سازوکاری فرهنگی برای مدیریت توجه، تضعیف قدرت تشخیص و رقابت با گفتمان وحی تبدیل شود. در مقابل، ایمان و عمل صالح، الگویی از گشودگی در برابر حقیقت، پذیرش مسئولیت و تجلی عملی ارزش‌های الهی را عرضه می‌کنند. بر این پایه، آیات مورد بحث نه‌تنها دو فرجام اخروی، بلکه دو سبک زندگی و دو الگوی فرهنگی ـ اجتماعی را در برابر مخاطب قرار می‌دهند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 13 مرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 21 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 22 مهر 1405