پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

بررسی احادیث تفسیری «صبر و صلاة» در آیه 45 سوره بقره در تفسیر تسنیم با تکیه بر فرانقش تجربی هلیدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه مازندران
2 علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم و تحقیقات اسلامی، مازندران، بابلسر، ایران
3 علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، مازندران، بابلسر، ایران
چکیده
آیه «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ» (بقره: ۴۵)، دو مفهوم «صبر» و «صلوة» را در موقعیت استعانت الهی معرفی کرده و احادیث فراوانی با مصادیق متنوع برای تبیین این مفاهیم در تفسیر تسنیم روایت شده اند. کشف معنای واحد در میان این انبوه روایات می تواند به فهم تفسیری از این دو مفهوم و کاربست آنها در عرصه‌های فردی و اجتماعی بینجامد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر الگوی «فرانقش تجربی هلیدی» انجام شده است. بدین منظور، شش فرایند به همراه نقش‌های کنشگر، هدف، پدیده و دیگر مؤلفه‌های گذرایی در متن احادیث کدگذاری و تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که احادیث با بهره‌گیری از ظرفیت‌های نحوی زبان، کثرت مصادیق «صبر» و «صلوة» را به هسته معنایی واحدی همگرا کرده‌اند. در فرایند «مادی»، صبر و نماز در جایگاه کنشگر، به راهکارهای عینی مدیریت بحران بدل می‌شوند. در فرایند «ذهنی»، یقین به‌عنوان پدیده شناختی، صبر را از رفتار اخلاقی به شناختی توحیدی ارتقا می‌دهد. در فرایند «نسبتی»، با شناسایی ویژگی‌های مشترکی نظیر «کفّ نفس»، وحدت مصادیق پراکنده آشکار می‌شود. در فرایند «کلامی»، دعا به‌عنوان گفتار، نماز را به گفتمانی معناساز تبدیل می‌کند. در فرایند «رفتاری» و «وجودی»، صبر به مثابه رفتار و هسته معنایی ایمان بازنمایی شده است. نتیجه آن است که در تفسیر تسنیم، تحلیل روایات تفسیری با کشف رابطه معنایی مشترک میان «صبر» و «صلوة»، این دو مفهوم را از جایگاه انتزاعی خارج کرده و آنها را به عنوان ابزارهایی عینی و کارآمد برای استعانت الهی تبیین می‌کند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 07 مهر 1405

  • تاریخ دریافت 01 شهریور 1405
  • تاریخ بازنگری 04 مهر 1405
  • تاریخ پذیرش 07 مهر 1405