پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

بررسی سندی و دلالی احادیث مرتبط با آثار ذکر راهبردی«حسبی الله»

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران. ‌
2 دانشجوی کارشناسی ارشد الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه بین المللی امام رضا علیه السلام، مشهد، ایران.
چکیده
ذکر «حسبی الله» از تعابیر برجسته قرآنی در بیان توکل، تفویض امر و اکتفا به خداوند است و در منابع حدیثی امامیه نیز در سیاق‌های متنوع عبادی، تربیتی و موقعیتی بازتاب یافته است. با این حال، روایات مرتبط با این ذکر تاکنون به‌صورت مستقل و منسجم از منظر سندی و دلالت متنی بررسی نشده‌اند. پژوهش حاضر در پی ارزیابی سندی و دلالی روایات مرتبط با ذکر «حسبی الله» در منابع حدیثی امامیه است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه گردآوری کتابخانه‌ای داده‌ها از منابع اصلی حدیثی امامیه، شامل الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب الأحکام و وسائل الشیعة انجام شده است. در مرحله گردآوری، ۴۰ گزارش مرتبط شناسایی شد که پس از پالایش و حذف مکررات، در هفت محور موضوعی دسته‌بندی و با تکیه بر منابع رجالی و روش فقه‌الحدیث تحلیل شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ذکر «حسبی الله» در قرآن کریم عمدتاً در دو سیاقِ دفع خوف و مواجهه با اعراض و تنهایی به کار رفته و در روایات امامیه نیز در حوزه‌هایی چون فضیلت کلی، اذکار مأثور، نقش انگشتر، استناد قرآنی، مناسک، دفع خوف و برخی متون زیارتی حضور معنادار دارد. از حیث سند، همه روایات این باب در یک رتبه نیستند؛ برخی صحیح یا موثق و برخی معتبر یا ضعیف‌اند، ازاین‌رو استناد به آنها نیازمند تفکیک رجالی است. از حیث دلالت، «حسبی الله» صرفاً یک ذکر زبانی نیست و در روایات امامیه به‌منزله صورت‌بندی معرفتی ـ عملیِ توکل، استعاذه و طلب کفایت الهی در موقعیت‌های گوناگون زندگی مؤمن مطرح است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 11 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ بازنگری 10 مرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 11 مرداد 1405