پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی

بررسی سندی و محتوایی روایات علائم غیرحتمی ظهور در کتاب «الغیبه» نعمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
10.22034/rjcis.2026.14915.1136
چکیده
هدف پژوهش حاضر، اعتبارسنجی روایات علائم غیرحتمی ظهور امام مهدی (عج) در کتاب «الغیبه» نعمانی با تأکید بر تمایز نشانه‌های معتبر از روایات ضعیف و مقابله با سوءاستفاده‌های جریان‌های انحرافی است. روش تحقیق به صورت کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی‑انتقادی انجام شده و معیار اصلی ارزیابی، توثیق مخبری مبتنی بر دانش رجال بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد از مجموع ۲۳ روایت بررسی‌شده در سه محور شخصیت‌های تأثیرگذار (خراسانی، حسنی، مروانی و شعیب بن صالح)، رخدادهای طبیعی (کسوف و خسوف) و تحولات سیاسی‑اجتماعی (بنی‌عباس و اوضاع پیش از ظهور)، تنها ۱۱ روایت (۲ صحیح، ۳ حسن و ۶ موثق) از نظر سندی معتبر هستند و مابقی به دلیل وجود راویان مجهول، واقفی یا فطحی متهم از دایره استدلال خارج شدند. تحلیل محتوایی روایات معتبر نشان می‌دهد: خروج خراسانی، یمانی و سفیانی همزمان و با هدف نابودی بنی‌عباس (حکومت‌های جائر) است؛ حسنی شخصیتی مثبت و زمینه‌ساز دارد و در مکه کشته می‌شود؛ مروانی بازمانده حکومت بنی‌مروان و شعیب بن صالح از فرماندهان زمینه‌ساز ظهورند؛ کسوف در نیمه رمضان و خسوف در آخر رمضان برخلاف قاعده طبیعی به عنوان نشانه‌های اعجازی بی‌سابقه معرفی شده‌اند. نتیجه آنکه بسیاری از روایات مشهور علائم غیرحتمی در این منبع فاقد اعتبار سندی هستند و پالایش سندی پیش از تحلیل محتوا در مطالعات مهدوی ضروری است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، اصلاح شده برای چاپ
انتشار آنلاین از 07 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 21 بهمن 1404
  • تاریخ بازنگری 26 خرداد 1405
  • تاریخ پذیرش 27 خرداد 1405