دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 بازخوانی مفهوم عدالت اجتماعی در اندیشه علوی 1 16 116693 10.22034/rjcis.2026.116693 FA مسعود طالبی مقدم استاد دانشکده پرستاری و بهداشت طبس Journal Article 2026 05 20 عدالت اجتماعی همواره به‌عنوان آرمانی متعالی، کانون توجه مصلحان و محرک اصلی جنبش‌های اصلاحی در جوامع بشری بوده است. در این میان، آموزه‌های دینی و به‌ویژه سیره عملی و نظری امام علی (ع)، جایگاهی ممتاز در تبیین و پیاده‌سازی این مفهوم دارند، چنان‌که ایشان در پهنه تاریخ، به‌عنوان اُسوه بی‌بدیل عدالت شناخته می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف بازخوانی مفهوم عدالت اجتماعی و استخراج شاخصه‌های بنیادین آن در منظومه فکری امام علی (ع) تدوین شده است. این نوشتار با بهره‌گیری از روش اسنادی-کتابخانه‌ای و با تکیه بر منابع دست‌اول روایی و تاریخی، به واکاوی مبانی عدالت در سیره علوی می‌پردازد. یافته‌های این پژوهش آشکار می‌سازد که مفهوم عدالت در اندیشه امام علی (ع) صرفاً یک اصل اخلاقی یا شعاری گذرا نیست، بلکه یک چارچوب فراگیر و نظام‌مند است که ابعاد مختلف زندگی اجتماعی، اقتصادی و سیاسی را در بر می‌گیرد. این چارچوب جامع، به طور خاص بر ریشه‌کن کردن تبعیض‌ها، ایجاد تعادل پایدار میان نیروهای اقتصادی و سیاسی، و تأمین و ارتقاء کرامت ذاتی هر انسان تمرکز دارد. از این رو، عدالت در نگاه ایشان، فراتر از یک آرمان انتزاعی، به عنوان یک الگوی راهبردی و عملیاتی برای ساخت و استقرار یک نظام اجتماعی پایدار و پویا قابل استناد و پیاده‌سازی است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116693_d8a9942b4eb7099d4efb5c636579c84f.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 منطق استنباط در دو خوانش از آیات غدیر: تحلیل تطبیقی-انتقادی مبانی دکتر سالوس و امامیه 17 34 11934 10.22034/rjcis.2025.15285.1146 FA حیدرعلی رستمی استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران 0000-0003-3431-2136 محمد رصافی استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران 0000-0002-2371-372X بهزاد عطاران دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین المللی علامه عسکری، قم، ایران 0009-0006-9800-3171 Journal Article آیات مرتبط با واقعه غدیر، به‌ویژه آیات تبلیغ (المائده: ۶۷)، اکمال دین (المائده: ۳)، و نخست سوره معارج (المعارج: ۱)، از دیرباز محور مناقشات تفسیری و کلامی میان مذاهب اسلامی بوده‌اند. این پژوهش با تمرکز بر دیدگاه‌های دکتر علی احمد سالوس و پاسخ‌های امامیه، به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد که هر یک از طرفین بر چه مبانی و روش‌هایی در علوم قرآن و حدیث تکیه کرده و چگونه پیش‌فرض‌های کلامی بر این روش‌شناسی تأثیر گذاشته است؟ هدف این مقاله، تحلیل تطبیقی و انتقادی مبانی و روش‌های علوم قرآنی و حدیثی است که توسط هر دو طرف به کار گرفته شده است. این پژوهش با به‌کارگیری روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی انتقادی، به واکاوی این روش‌شناسی‌ها می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که رویکرد دکتر سالوس در تکیه بر ظاهرگرایی و نقد سندی گزینشی، در برابر حجم گسترده روایات و قواعدی چون «تعدد نزول» و «آیات مستثنیات»، با چالش‌های روش‌شناختی جدی مواجه است. در مقابل، پاسخ‌دهندگان شیعی با به‌کارگیری جامع‌ترِ اصول علوم اسلامی، استدلال منسجم‌تری در اثبات ارتباط این آیات با نصب امامت در غدیر ارائه می‌دهند. همچنین مشخص گردید که پیش‌فرض‌های کلامی طرفین، نقشی تعیین‌کننده در انتخاب و اولویت‌بندی قواعد علمی داشته است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_11934_a1aa0c486fb1a7ddd47003884e1fc67f.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 خوانش تطبیقی فلسفۀ اخلاق کانت و قرآن: همسویی‌ها و مغایرت‌ها 35 54 116697 10.22034/rjcis.2026.116697 FA علی حسینی گروه فلسفه، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران 0009-0006-2753-7459 فرانک بهمنی دانشیار گروه معارف اسلامی/دانشکده ادبیات و علوم انسانی/دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران Journal Article 2026 05 02 پرداختن به مسئلۀ اخلاق، به‌مثابۀ دانشی که به خوب و بدِ رفتارهای آدمی می‌پردازدهمواره یکی از دغدغه‌های اصلی فلسفه و ادیان بوده است. ایمانوئل کانت به‌عنوان مهم‌ترین فیلسوف اخلاق در عصر روشنگری، نظام اخلاقی خود را بر بنیان عقل محض و مفهوم «وظیفه» استوار کرده است. در سوی دیگر، قرآن کریم به‌عنوان کتاب هدایت در اسلام، نظام اخلاقیِ غایت‌محور و وظیفه‌گرا را در کنار هم ارائه می‌دهد. پژوهش حاضر می‌کوشد تا با رویکردی توصیفی-تحلیلی، به تطبیق مبانی، اصول و اهداف اخلاق از منظر کانت و قرآن بپردازد و همسویی‌ها و مغایرت‌های این دو نظام اخلاقی را واکاوی نماید. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که با وجود همپوشانی‌های قابل توجه در برخی اصول کلان مانند «قاعدۀ طلایی»، «جهانی‌انگاری رفتار» و «اصالت نیت»، تفاوت‌های بنیادینی در مبنای معرفت‌شناختی (عقل خودبنیاد در برابر عقل و وحی)، منشأ الزام اخلاقی (خودآیینی در برابر دگرآیینی) و غایت اخلاق (خیر برترِ این‌جهانی در برابر سعادت اخروی) میان این دو دیدگاه وجود دارد. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116697_60df7a6c1b259a7353138e3b6f62383f.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 بررسی سندی و محتوایی روایات علائم غیرحتمی ظهور در کتاب «الغیبه» نعمانی 55 74 116700 10.22034/rjcis.2026.14915.1136 FA حسین زارع گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران 0009-0001-0566-6122 محسن الله وردی دانش پژوه سطح 4 مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه همدان حمیدرضا قربانی مبین استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی قم، قم ، ایران 0009-0006-3853-2645 Journal Article 2026 02 10 هدف پژوهش حاضر، اعتبارسنجی روایات علائم غیرحتمی ظهور امام مهدی (عج) در کتاب «الغیبه» نعمانی با تأکید بر تمایز نشانه‌های معتبر از روایات ضعیف و مقابله با سوءاستفاده‌های جریان‌های انحرافی است. روش تحقیق به صورت کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی‑انتقادی انجام شده و معیار اصلی ارزیابی، توثیق مخبری مبتنی بر دانش رجال بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد از مجموع ۲۳ روایت بررسی‌شده در سه محور شخصیت‌های تأثیرگذار (خراسانی، حسنی، مروانی و شعیب بن صالح)، رخدادهای طبیعی (کسوف و خسوف) و تحولات سیاسی‑اجتماعی (بنی‌عباس و اوضاع پیش از ظهور)، تنها ۱۱ روایت (۲ صحیح، ۳ حسن و ۶ موثق) از نظر سندی معتبر هستند و مابقی به دلیل وجود راویان مجهول، واقفی یا فطحی متهم از دایره استدلال خارج شدند. تحلیل محتوایی روایات معتبر نشان می‌دهد: خروج خراسانی، یمانی و سفیانی همزمان و با هدف نابودی بنی‌عباس (حکومت‌های جائر) است؛ حسنی شخصیتی مثبت و زمینه‌ساز دارد و در مکه کشته می‌شود؛ مروانی بازمانده حکومت بنی‌مروان و شعیب بن صالح از فرماندهان زمینه‌ساز ظهورند؛ کسوف در نیمه رمضان و خسوف در آخر رمضان برخلاف قاعده طبیعی به عنوان نشانه‌های اعجازی بی‌سابقه معرفی شده‌اند. نتیجه آنکه بسیاری از روایات مشهور علائم غیرحتمی در این منبع فاقد اعتبار سندی هستند و پالایش سندی پیش از تحلیل محتوا در مطالعات مهدوی ضروری است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116700_c9f14bd320571ce705d2df94fa43dd97.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 نقش توحید مالِکی در اصلاح فرهنگ لذت‌خواهی 75 86 116724 10.22034/rjcis.2026.14996.1143 FA رحمت الله روحی دکتری مبانی نظری اسلام،دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران. 0009-0004-2048-3879 حسن پناهی آزاد دکتری و عضو هیئت علمی ، مبانی نظری اسلام، دانشگاه معارف اسلامی، قم، ایران Journal Article 2026 04 28 مسئله لذت و لذت‌گرایی به عنوان یکی از چالش‌های بنیادین انسان معاصر، نقشی محوری در شکل‌گیری فرهنگ و تمدن مدرن ایفا کرده است؛ به‌گونه‌ای که سیطره نگرش‌های لذت‌محور مادی، ضمن تقلیل جایگاه انسان به موجودی مصرف‌گرا و لذت‌جو، بحران‌های عمیقی را در ساحت معنا، سعادت، آرامش روانی و اخلاق اجتماعی پدید آورده است. این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی و با بهره‌گیری از منابع فلسفی، تفسیری و قرآنی، ضمن نقد مکتب لذت‌گرایی، به تبیین نگره اسلامی در مواجهه با این پدیده می‌پردازد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اندیشه اسلامی با پذیرش میل فطری انسان به لذت، آن را از سطح لذت‌های زودگذر مادی به سوی لذت‌های اصیل، پایدار و معنوی سوق می‌دهد؛ در این میان، اصل معرفتی «توحید مالکی» با نفی استقلال انسان در مالکیت و تثبیت مالکیت مطلق الهی، نقشی کلیدی در بازتعریف مفهوم لذت و اصلاح فرهنگ لذت‌خواهی ایفا می‌کند. بر اساس نتایج این پژوهش، گذار از لذت‌گراییِ هدف‌محور به لذت‌جوییِ ابزارگونه در مسیر قرب الهی و سعادت حقیقی، افزون بر آثار فردی همچون آرامش روانی پایدار، پیامدهای فرهنگی و تمدنی گسترده‌ای در حوزه سبک زندگی، اخلاق و معنویت دارد. در نهایت، مقاله تبیین می‌کند که نهادینه‌سازی اصل توحید مالکی، زیربنای اصلاح فرهنگ لذت‌خواهی و گذار به تمدنی مبتنی بر سعادت‌خواهی حقیقی است.رد. در نهایت، مقاله نشان می‌دهد که نهادینه‌شدن توحید مالکی می‌تواند زیربنای اصلاح فرهنگ لذت‌گرایی و شکل‌گیری تمدنی مبتنی بر سعادت‌خواهی حقیقی باشد. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116724_74b83a50be74bf1d20c0722216f5eaaf.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 تحلیلی بر سیرو تطور آثار قرآنی کلامی عصمت پیامبران 87 102 116726 10.22034/rjcis.2026.15001.1144 FA رضا قاسمی نژاد گروه معارف اسلامی، واحد شهرکرد، دانشگاه آزاد اسلامی، شهرکرد، ایران 0009-0007-5258-6516 Journal Article 2026 04 28 عصمت پیامبران، به‌عنوان یکی از محورهای بنیادین و اثرگذار در منظومه کلام اسلامی، همواره کانون توجه متفکران و نقطه تقابل دیدگاه‌های مختلف میان مذاهب اسلامی بوده است. پیچیدگی ماهوی و گستره مفهومی این مبحث، منجر به تولید آثار متعددی از سوی متکلمان و مفسران گشته که طیف وسیعی از رویکردهای نظری را در بر می‌گیرد. با این حال، به‌رغم تعدد این آثار، این پرسش اساسی مطرح است که فرآیند تدوین متون قرآنی مرتبط با عصمت پیامبران از چه زمانی آغاز شده و این سیر تکوینی، چه مراحل و تحولاتی را پشت سر گذاشته است؟پژوهش با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل نظام‌مند منابع کتابخانه‌ای، درصدد است تا سیر تطور و تدوین آثار مرتبط با عصمت پیامبران را از آغاز تا کنون واکاوی نماید. یافته‌های تحقیق نشان دهنده آن است که تکوین آثار قرآنی در این حوزه، چهار دوره متمایز را پشت سر گذاشته است: «دوره پیدایش»، «دوره آثار پراکنده و غیرهدفمند»، «دوره تدوین آثار مستقل و هدفمند» و در نهایت، «دوره بسط و گسترش». هر یک از این ادوار، دارای ویژگی‌های معرفت‌شناختی و ساختاری خاص خود بوده و بازتاب‌دهنده گذار از رویکردهای اولیه به سوی تحلیل‌های جامع‌تر و نظام‌مندتر در تاریخ کلام اسلامی است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116726_eaff9f19dbfd5c5a5807b5dbfa656ec9.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 بررسی رابطه مرجعیت علمی و تمدن نوین اسلامی 103 124 116727 10.22034/rjcis.2026.15110.1161 FA صادق میراحمدی استاد یار گروه معارف اسلامی دانشگاه شهرکرد، ایران ، شهرکرد. محمد زاهدی مقدم استاد یار گروه معارف اسلامی دانشگاه شهرکرد، ایران ، شهرکرد Journal Article 2026 06 12 در دوران معاصر، توجه به ارتباط میان مرجعیت علمی و تشکیل تمدن نوین اسلامی به‌عنوان یکی از ضرورت‌های بنیادی نظام سیاسی و فرهنگی ایران مد نظر قرار گرفته است. با توجه به بیانات مقام معظم رهبری و اسناد راهبردی کشور، مشخص می‌شود که دستیابی به مرجعیت علمی نقش کلیدی در پیشبرد اهداف تمدن نوین اسلامی دارد. این مسئله نیازمند بررسی دقیق و عمیق‌تر در حیطه‌های علمی و اجتماعی است. این پژوهش به‌دنبال تبیین مُدل‌های مفهومی مرجعیت علمی و تمدن نوین اسلامی و بررسی چگونگی تعامل این دو پدیده است. در این راستا، تلاش می‌شود تا بر نقش مؤثر مرجعیت علمی در توسعه و استحکام بنیادهای تمدن نوین اسلامی تأکید شود و چالش‌ها و فرصت‌های موجود در این زمینه شناسایی گردد. این مطالعه با استفاده از روش تحقیق کتابخانه‌ای، مستندات و متون مرتبط جمع‌آوری شده و سپس با رویکرد تحلیلی و توصیفی به بررسی و ارزیابی داده‌ها پرداخته است. این روش در پی ایجاد فهمی عمیق از مفاهیم و پیشفرض‌های موجود در زمینه مرجعیت علمی و تمدن نوین اسلامی است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116727_304d4a7e96e05ece59121923b707f314.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 مضامین قرآنی ادعیه ماه مبارک رمضان 125 144 116730 10.22034/rjcis.2026.14822.1114 FA علیرضا خنشا استادیار، گروه معارف، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران. 0000-0002-4481-0414 مجید عزیز آبادی کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور فسا، شیراز، ایران Journal Article 2025 12 25 در میان سخنان و احادیث چهارده معصوم (ع)، ارزشمندترین واژه‌ها در قالب دعا به دست ماه رسیده است، مجموعه دعاهایی که از پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع) برای مناجات با خداوند رحیم در ماه مبارک رمضان صادر شده، گنجینه ارزشمندی است که چگونگی دعاکردن در این ماه عزیز را به ما مسلمانان می‌آموزد. آنچه در پژوهش حاضر موردنظر است، بررسی درخواست‌ها و حقایق مطرح شده در این ادعیه و ارتباط مضامین آنها با آیات قرآن کریم است. آیا آنچه در دعاهای ماه رمضان مطرح گردیده، اشاراتی به پیام‌های خدا در قرآن مجید دارد؟ آیا بین این دعاها و عمل‌کردن به فرامین الهی در قرآن ارتباط منطقی وجود دارد؟ آیا می‌توان این دعاها را تکمیل‌کننده اعمال عبادی این ماه به‌عنوان ظرف نزول قرآن و فرصت ویژه تقرب بندگان به خدا در نظر گرفت؟ این پژوهه به شیوه تحلیل محتوا صورت پذیرفته و نتایج نشان می‌دهد بین ادعیه مأثور از پیامبر اکرم (ص) و اهل‌بیت (ع) با مفاهیم عالی قرآن کریم به‌عنوان معجزه جاویدان الهی هماهنگی کاملی در موضوع و محتوا وجود دارد و مضامین این ادعیه با کلام الله مجید مطابقت دارند و استناد ساختاری و محتوایی آنها صحیح می‌باشد. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116730_6eede4414a0260679581728a4d982714.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 پیش‌بینی بهداشت روانی دانشجویان بر اساس نقش تجارب معنوی و شفقت به خود: یک مطالعه توصیفی 145 158 116731 10.22034/rjcis.2026.15093.1157 FA فرخ رو جلیلی استادیار گروه آموزش روانشناسی، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی 889-14665، تهران، ایران. محبوبه اطهریان دانشجوی کارشناسی آموزش ابتدایی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. فاطمه حسینی دانشجوی کارشناسی آموزش ابتدایی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران. Journal Article 2026 06 03 هدف پژوهش حاضر پیش‌بینی بهداشت روانی دانشجویان بر اساس نقش تجارب معنوی و شفقت به خود بود. روش پژوهش، توصیفی-همبستگی بود. جامعه آماری پژوهش شامل دانشجویان دختر و پسر دانشگاه فرهنگیان بیرجند در نیمسال دوم تحصیلی 1404-1403 بود که از میان آن‌ها 300 نفر (178 پسر و 122 دختر) با روش نمونه‌گیری تصادفی-خوشه‌ای انتخاب شدند. برای جمع‌آوری داده‌ها، از پرسشنامه‌های استاندارد بهداشت روانی Goldberg(1970)، شفقت به خود Neff(2003) و تجارب معنوی Underwood & Tresi(2002) استفاده شد. داده‌ها با استفاده از محاسبه ضریب همبستگی پیرسون و رگرسیون گام به گام در نرم‌افزار SPSS-27 تحلیل شدند.تحلیل همبستگی پیرسون نشان داد که بین تجارب معنوی و بهداشت روانی رابطه مثبت و معنادار (r=0.648)، بین تجارب معنوی و شفقت به خود رابطه مثبت و معنادار (r=0.520) وجود دارد. همچنین بین شفقت به خود و بهداشت روانی نیز رابطه مثبت و معناداری (r=0.720) مشاهده شد (P<0.01). تحلیل رگرسیون گام‌به‌گام نشان داد که مجموعاً دو متغیر تجارب معنوی و شفقت به خود توانستند 46درصد از واریانس بهداشت روانی دانشجویان را پیش‌بینی کنند. تجارب معنوی و شفقت به خود نقش مهمی در ارتقاء بهداشت روانی دانشجویان ایفا می‌کنند. بنابراین، تقویت این مؤلفه‌ها در قالب برنامه‌های آموزشی و مداخلات روان‌شناختی می‌تواند به بهبود سلامت روانی دانشجویان کمک کند. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116731_ee5d32069fe494573d28c22d8b5033dc.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 مبانی انسان‌شناختی از منظر آیات (تحلیل مضمون) و تأثیر آنها در مدیریت رفتار 159 182 116732 10.22034/rjcis.2026.15102.1158 FA حسین امیری مشاور مرکز سماح، دانش پژوه دکتر مدرسی اخلاق اسلامی جامعه المصطفی ص Journal Article 2026 06 09 پژوهش حاضر به دنبال کشف مبانی انسان‌شناختی‌ از منظر آیات و تببین ارتباط آنها با مدیریت رفتار جنسی است. <br>برای کشف مبانی از روش تحلیل مضمون استفاده شده است. در فرایند گردآوری داده‌ها حجم زیادی از آیات بدست آمد. سپس با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند، اصل اشباع و حذف داده‌مشابه یا تکراری، 81 نمونه برای تحلیل انتخاب شد.در مرحله بعد داده‌های انتخاب شده مورد بررسی و کدگذاری قرار گرفتند. همچنین برای تبیین ارتباط مبانی با مدیریت رفتار از روش توصیفی- تحلیل استفاده شد.<br>بر اساس یافته‌ها 30 مبنای انسان‌شناختی کشف و در سه مقوله کلی طبقه‌بندی شدند. این مقوله‌ها عبارتند از: الف- مبانی ناظر به ارتباط انسان با خدا(8 مورد)، ب- مبانی ناظر به به نوع خلقت و طبیعت انسان(21 مورد) و ج- مبنای ناظر به دشمن‌شناسی(1 مورد). در ضمن با مراجعه به روایات یک مبنای دیگر نیز به این مبانی اضافه شد. مجموعا 31 مبنا مطرح شد که از بین آنها، 30 مورد با مدیریت رفتار انسان ارتباط دارند. این مبانی با تغییر در انتظارات، ارزش‌ها و اهداف، سیستم شناختی انسان را تحت تأثیر قرار داده و از این طریق می‌توانند در انگیزش، هیجان و نهایتاً مدیریت رفتار او اثر بگذارند. همچنین این مبانی از طریق معرفی طبیعت انسان، هدف انسان و ابزارهای هدایت، کمک می‌کنند مربّیان علاوه بر آگاه‌سازی مرتبیّان از ویژگی‌های طبیعی و هدف انسان، ابزارهای هدایت یعنی عقل و فطرت را هم در آنان فعال کنند تا خودشان رفتارهای خوب و بد را تشخیص داده و با اختیار خود به سمت هدف مطلوب حرکت کنند. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116732_0a985bc81791e97f0a78ab33a58ba790.pdf

دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 الگوی تحدید تنبیه در تربیت اسلامی: پنج‌معیار فقهی‑قرآنی برای صیانت از کرامت متربی 183 200 116733 10.22034/rjcis.2026.15104.1159 FA فرج تلاشان استادیار گروه معارف اسلامی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی،دانشگاه یاسوج،یاسوج،ایران 0000-0001-7993-417X خیرالله امیری پیدنی استادیار گروه معارف اسلامی،دانشگاه فرهنگیان،دانشگاه فرهنگیان شهرکرد،شهر کرد،ایران Journal Article 2026 06 08 در نظام تربیت اسلامی، کرامت ذاتی انسان به عنوان یک اصل بنیادین، هرگونه رفتار تحقیرآمیز نسبت به متربی را بر اساس قاعده «لاضرر» و حرمت ایذاء، در حکم اولیه نامشروع می‌سازد با این حال، تجویز ظاهری تنبیه در برخی متون دینی هنگام طغیان متربی، چالشی نظری میان صیانت از کرامت و ضرورت بازدارندگی ایجاد کرده است.پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد اجتهادی، در صدد واکاوی نسبت تنبیه با کرامت انسانی و ارائه چارچوبی برای تشخیص تنبیه مشروع از اهانت نامشروع است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اصل اولیه، حرمت مطلق اهانت و اولویت روش‌های ایجابی است؛ اما در شرایط اضطرار تربیتی، بر اساس قواعد «الضرورات تبیح المحظورات» و «دفع افسد به فاسد»، جواز ثانوی و ابزاری تنبیه پذیرفته می‌شود. مهم‌ترین دستاورد پژوهش، ارائه «الگوی تحدید تنبیه» است که بر اساس آن، تنبیه تنها در صورتی از دایره اهانت خارج شده که پنج ضابطه به‌طور همزمان رعایت شوند: نخست، ضابطه تدریج که پیش‌شرط آن، ناکامی تمامی روش‌های غیرتنبیهی و ایجابی است؛ دوم، هدف که تنبیه را صرفاً به آگاه‌سازی و بازدارندگی محدود می‌کند و هرگونه تحقیر را از آن می‌زداید؛ سوم، ضابطه مقدار که تنبیه بدنی را در صورت لزوم به حداکثر سه تا شش ضربه سبک و غیرمؤلم محصور می‌سازد؛ چهارم، مکان و زمان که اجرای تنبیه را در خفا الزام می‌کند تا حیثیت متربی حفظ شود؛ پنجم، قصد و نیت که بر انجام تنبیه با کراهت باطنی و انگیزه صرفاً اصلاحی تأکید می‌ورزد . افزون بر این، قاعده اولیه بر تقدم تنبیه غیربدنی بر تنبیه بدنی استوار است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116733_5c2d10860c580ede7d1ae437af8b0e44.pdf