دانشگاه شهرکرد پ‍‍‍ژوهش‌نامه فرهنگ و معارف دینی 2716-9618 6 1 2026 06 22 بررسی سندی و محتوایی روایات علائم غیرحتمی ظهور در کتاب «الغیبه» نعمانی 55 74 116700 10.22034/rjcis.2026.14915.1136 FA حسین زارع گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران 0009-0001-0566-6122 محسن الله وردی دانش پژوه سطح 4 مرکز تخصصی مهدویت حوزه علمیه همدان حمیدرضا قربانی مبین استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی قم، قم ، ایران 0009-0006-3853-2645 Journal Article 2026 02 10 هدف پژوهش حاضر، اعتبارسنجی روایات علائم غیرحتمی ظهور امام مهدی (عج) در کتاب «الغیبه» نعمانی با تأکید بر تمایز نشانه‌های معتبر از روایات ضعیف و مقابله با سوءاستفاده‌های جریان‌های انحرافی است. روش تحقیق به صورت کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی‑انتقادی انجام شده و معیار اصلی ارزیابی، توثیق مخبری مبتنی بر دانش رجال بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد از مجموع ۲۳ روایت بررسی‌شده در سه محور شخصیت‌های تأثیرگذار (خراسانی، حسنی، مروانی و شعیب بن صالح)، رخدادهای طبیعی (کسوف و خسوف) و تحولات سیاسی‑اجتماعی (بنی‌عباس و اوضاع پیش از ظهور)، تنها ۱۱ روایت (۲ صحیح، ۳ حسن و ۶ موثق) از نظر سندی معتبر هستند و مابقی به دلیل وجود راویان مجهول، واقفی یا فطحی متهم از دایره استدلال خارج شدند. تحلیل محتوایی روایات معتبر نشان می‌دهد: خروج خراسانی، یمانی و سفیانی همزمان و با هدف نابودی بنی‌عباس (حکومت‌های جائر) است؛ حسنی شخصیتی مثبت و زمینه‌ساز دارد و در مکه کشته می‌شود؛ مروانی بازمانده حکومت بنی‌مروان و شعیب بن صالح از فرماندهان زمینه‌ساز ظهورند؛ کسوف در نیمه رمضان و خسوف در آخر رمضان برخلاف قاعده طبیعی به عنوان نشانه‌های اعجازی بی‌سابقه معرفی شده‌اند. نتیجه آنکه بسیاری از روایات مشهور علائم غیرحتمی در این منبع فاقد اعتبار سندی هستند و پالایش سندی پیش از تحلیل محتوا در مطالعات مهدوی ضروری است. https://rjcis.sku.ac.ir/article_116700_c9f14bd320571ce705d2df94fa43dd97.pdf